تهرانى ونيز حاج خليفه هم در مقابل يكديگر قرار دارد وهم با آنچه ما نوشتيم سازگارى ندارد . چه علّامهء تهرانى هر چند در الذّريعة در اين باره سخنى نياورده‌اند « 1 » امّا در طبقات اعلام الشّيعة بر أساس آنچه كاتب چلبى دربارهء تفسير ابن عربى آورده است احتمال داده‌اند كه نيمهء نخست اين تفسير - تا سورهء مباركهء كهف - از آن شيخ أكبر ونيمهء دوم آن - تا آخر قرآن - پرداختهء كاشاني باشد . « 2 » از سوئى ديگر صاحب كشف الظّنون در معرفى تأويلات ، انجام آن را آغاز سورهء مباركهء « ص » مىانگارد . « 3 » بدين ترتيب علّامه تهرانى دستمايهء تفسير كاشاني را نيمه دوّم قرآن كريم وحاج خليفه نيمهء نخست قرآن كريم دانسته‌اند . اشاره‌اى كه پيش از اين دربارهء موجود بودن دستنوشت خود كاشاني از دو مجلّد نخست اين تفسير داشتيم در ابطال اين هر دو سخن كافى است . چه وجود اين نسخه - كه از ابتداى قرآن كريم تا آغاز سورهء مباركه « ص » را در بر دارد - نادرستى احتمال مذكور در طبقات اعلام الشيعة را آشكار مىسازد ووجود نسخ متعدّدى از اين تفسير - كه تمامى قرآن كريم را در بر دارد - نشانگر آن است كه حاج خليفه نوشتهء خود را بر أساس رؤيت همان بخش باقيمانده از دستنوشت مؤلّف تنظيم كرده است . بنا بر اين وبا توجّه به نسخ متعدّد كامل اين تفسير ، مىتوان بيقين اظهار داشت كه كاشاني خود تمامى سخن وحى را به گزارش گرفته است . مزيد يقين را بيفزايم كه آن گونه كه پيش از اين ديديم عارف آملي در فاصله‌اى كمتر از پنجاه سال از پديد آمدن اين تفسير از آخرين صفحات آن ، يعنى پرداخته‌هاى مؤلّف در تأويل سورهء مباركهء توحيد ياد مىكند . روش كاشاني در اين تأويل‌نامه ويژگيهاى روش كاشاني در آفرينش اين تفسير را در چند بند مىتوان خلاصه كرد . 1 - اين تفسير به طريقهء پيشينيان - ونه روش تفسير موضوعي - از ابتداى قرآن كريم آغاز وبر أساس ترتيب آيات آن ، آية به آية ادامه مىيابد .

--> ( 1 ) . بنگريد : الذّريعة ج 3 ص 303 . ( 2 ) . بنگريد : الحقائق الرّاهنة ص 113 . ( 3 ) . بنگريد : كشف الظّنون ج 1 ستون 336 .